Wersja graficzna

Potomkowie łowców zbieraczy w Nature Communications

Grafika poglądowa
Grafika poglądowa

 

Wyniki badań DNA mieszkańców terenów dzisiejszej Polski i Ukrainy z epoki brązu, sprzed 3500 lat, wskazują, że byli oni potomkami łowców-zbieraczy z Europy Północno-Wschodniej. Opublikowano je w „Nature Communications”, a projektowi finansowanemu przez NCN przewodził prof. Przemysław Makarowicz z Wydziału Archeologii UAM w Poznaniu. 

Badania opublikowane na łamach czasopisma są pierwszymi zakrojonymi na tak dużą skalę analizami DNA społeczności, które żyły na terenie dzisiejszej Polski i Ukrainy w epoce brązu. Wnoszą istotny wkład w badanie historii genetycznej naszych przodków. Otrzymane wyniki pokazują, że społeczności łowiecko-zbierackie, które do tej pory uznawano za raczej biernych uczestników procesów demograficznych kształtujących europejską pulę genów, w rzeczywistości brały w nich czynny udział, a w środkowej epoce brązu odgrywały istotną rolę. 

 

Struktura genetyczna ludności Europy Środkowo-Wschodniej, w tym także ze współczesnej Polski i Ukrainy, została ukształtowana przez procesy demograficzne obejmujące przede wszystkim migracje ludzi. Największe z nich dotyczyły rozprzestrzeniania się w kierunku Europy Zachodniej neolitycznych rolników z Bliskiego Wschodu ponad osiem tysięcy lat temu oraz społeczności pasterskich ze stepów czarnomorsko-kaspijskich do Kotliny Karpackiej i na Bałkany około pięciu tysięcy lat temu. Oba te procesy są dobrze rozpoznane dzięki bezpośrednim analizom genetycznym opartym na badaniu DNA wyizolowanego ze szczątków kostnych. 

Artykuł dostępny TUTAJ

 

Historia demograficzna Europy Środkowo-Wschodniej po okresie neolitu pozostaje jednak słabo zbadana, mimo że region ten znajduje się na styku różnych stref ekologicznych i wpływów kulturowych. To tutaj kulturowi i genetyczni spadkobiercy pasterzy ze stepu z wczesnej epoki brązu ustąpili miejsca społecznościom ze środkowej epoki brązu, utożsamianym z tzw. trzcinieckim kręgiem kulturowym, charakteryzującym się unikalnymi cechami. Oryginalna obrzędowość pogrzebową tych społeczności wyróżniała dominacja pochówków zbiorowych, których skala była wcześniej obserwowana tylko w grobach megalitycznych z neolitu. Kwestia, w jakim stopniu to ponowne pojawienie się starszych tradycji było wynikiem migracji, a w jakim jedynie zmian społecznych, jest przedmiotem debaty. 

 

 

W naszej publikacji prezentujemy po raz pierwszy wyniki badań DNA niemal stu osób z epoki brązu, zamieszkujących tereny dzisiejszej Polski i Ukrainy 4200-3200 lat temu. Wyniki naszych analiz dowodzą, że na przełomie wczesnej i środkowej epoki brązu (około 3800 lat temu) doszło do innej migracji, która w sposób istotny zmieniła genetycznie badane przez nas populacje. Efektem tej migracji była przede wszystkim zwiększona ilość komponentów genetycznych pochodzących od łowców-zbieraczy z mezolitu i paleolitu.  

 

W świetle wyników naszych badań można sądzić, że migrantami i jednocześnie nosicielami łowiecko-zbierackich komponentów genetycznych były społeczności z północno-wschodniej Europy, w tym krajów bałtyckich, Białorusi, ale też północno-wschodniej Polski.  

Nasze badania wykazały, że we wspomnianej migracji uczestniczyli głównie mężczyźni, co może wyjaśniać zaobserwowaną przez nas istotną zmianę w dominujących liniach męskich w epoce brązu. Cały proces musiał być jednak bardzo złożony, ponieważ zaproponowany przez nas model nie wyklucza udziału potomków neolitycznych społeczności rolniczych.  

 

Ponadto dzięki przeprowadzonym badaniom wykazaliśmy, że w populacjach ze środkowej epoki brązu, które zasiedlały teren współczesnej Polski, w pochówkach zbiorowych charakterystycznych dla tych społeczności znajdujemy kilka pokoleń osób blisko spokrewnionych ze sobą, głównie w linii męskiej.  

 

W interdyscyplinarnym zespole naukowców oprócz autora znaleźli się też: dr Anna Juras, prof. Mirosława Dabert i mgr Agnieszka Breszka z Wydziału Biologii oraz prof. Marcin Ignaczak, dr. Jana Romaniszyn, prof. Aleksander Kośko i prof. Marzena Szmyt z Wydziału Archeologii. 

 

Czytaj też: Dr Anna Juras. Na tropie kopalnego DNA

Nauka Wydział Archeologii Wydział Biologii

Ten serwis używa plików "cookies" zgodnie z polityką prywatności UAM.

Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza jej akceptację.