10 czerwca 2026 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu odbyło się uroczyste otwarcie 30. edycji Poznańskiego Przeglądu Książki Naukowej. Jest to impreza wydawnicza ciesząca się od samego początku nieustającym zainteresowaniem, której najważniejszym celem jest promowanie wartościowych publikacji poznańskich wydawców.
W tym roku w wydarzeniu wzięło udział 25 wydawnictw, prezentujących najważniejsze tytuły opublikowane w ubiegłym roku kalendarzowym, a sam wernisaż zgromadził duże grono osób związanych z branżą wydawniczą, w szczególności z książką naukową.
Historia PPKN
Idea zorganizowania ekspozycji wyróżniających się publikacji naukowych zrodziła się w 1996 roku – to właśnie wtedy z inicjatywy ówczesnego dyrektora BUP, dra hab. Artura Jazdona odbyła się pierwsza odsłona Poznańskiego Przeglądu Książki Naukowej. Inspiracją do przygotowania wystawy były dynamiczny rozwój polskiego rynku wydawniczego w tamtym czasie oraz chęć publicznego prezentowania dorobku poznańskich oficyn i ewolucji standardu edytorskiego wydawanych publikacji. Istotna była także potrzeba wymiany poglądów i refleksji na temat przemian rynku książki.
W pierwszej edycji PPKN-u, zorganizowanej przez Bibliotekę Uniwersytecką w Poznaniu i Oddział Poznański PWN wzięło udział 28 wydawców, a w gablotach wystawowych pokazano łącznie blisko 300 tytułów. Od samego początku przyjęta została formuła eksponowania najważniejszych, nagrodzonych czy specjalnych książek naukowych wydanych w poprzednim roku kalendarzowym. Z okazji większości imprez z cyklu PPKN publikowane były katalogi z opisem wydawnictw uczestniczących w wystawach. Z perspektywy czasu, dzięki ich lekturze, można prześledzić historię wydawców poznańskich – jak przez lata zmieniały się liczba wystawców oraz prezentowanych publikacji, czy ich profil wydawniczy. Rekordowe pod tym względem były 5. i 12. odsłona PPKN, które zgromadziły 38 oficyn.
Każdemu Przeglądowi towarzyszyło dodatkowe wydarzenie – były to wykłady, spotkania lub rozmowy z osobami z branży wydawniczej oraz panele dyskusyjne. Prelegentami podczas Poznańskiego Przeglądu Książki Naukowej byli m.in.: Piotr Dobrołęcki (Polska Izba Książki, Polskie Towarzystwo Wydawców Książek, Rynek Książki, Biblioteka Analiz), prof. dr hab. Bogumiła Kaniewska (UAM), Bronisław Kledzik (Media Rodzina), dr Tomasz Makowski (Biblioteka Narodowa), Jerzy Mechliński (Księgarnia Współczesna Łobez), dr Ewa Rozkosz (UAM), Anna Zielińska-Krybus (UPP, Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych), Mirosław Szmajda (Sorus), Tomasz Szponder (Rebis) czy Tadeusz Zysk (Zysk i S-ka).
Podczas paneli dyskusyjnych, odbywających się od 2023 roku, dyskutowano na tematy: Wydawcy i rynek książki – współczesne wyzwania (2023), Książka w komunikacji naukowej i społecznej: autorzy – wydawnictwa – biblioteki – czytelnicy/użytkownicy/prosumenci (2024), Generatywna AI w świecie słów – wpływ sztucznej inteligencji na naukę, literaturę i proces wydawniczy (2025). Z okazji jubileuszowej edycji Poznańskiego Przeglądu Książki Naukowej dyskusja koncentrowała się wokół przyszłości rynku książki naukowej.
XXX PPKN
Inicjatywa Poznańskiego Przeglądu Książki Naukowej, wynikająca z potrzeby solidaryzacji środowiska wydawców i bibliotekarzy oraz wspólnych rozmów na temat rynku książki, jest wciąż bardzo aktualna. W 30. roku istnienia PPKN-u podjęto temat stanowiący od trzech lat ogromne wyzwanie w środowisku wydawniczo-bibliotekarskim, dotyczący obecnych i długofalowych skutków dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji.
W centrum dyskusji znalazły się pytania o to, czy tradycyjna książka nadal odgrywa kluczową rolę w obiegu wiedzy, w jaki sposób sztuczna inteligencja wpływa na powstawanie nowych form wydawniczych, na ile wspiera lub zaburza pracę wydawców, bibliotekarzy i czytelników oraz gdzie przebiega granica między twórczym wykorzystaniem technologii a jej nadużyciem, które już doprowadziło do osłabienia zaufania do słowa pisanego.
Rozmowę przygotował i poprowadził dr Łukasz Cybulski z Zakładu Nauk Pomocniczych i Edytorstwa w Instytucie Filologii Polskiej UAM, a swoimi refleksjami podzieliły się ze słuchaczami: dr Ewa Chamczyk, Co-Founder & CEO AI Tact, AI Advisor & Trainer jako przedstawicielka wydawniczych eksperymentów związanych z AI, prof. UAM dr hab. Joanna Rękas z Instytutu Filologii Słowiańskiej UAM, folklorystka i tłumaczka jako badaczka i eksploratorka rozwiązań AI oraz Marlena Roszkiewicz, redaktorka w Wydawnictwie Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Spotkanie pozwoliło na porównanie różnych perspektyw i doświadczeń, dzięki czemu przedstawiono pełniejszy obraz zmian widocznych we współczesnym publikowaniu naukowym.
Warto zaznaczyć, że już pierwsze, pozornie proste pytanie o przyszłość książki drukowanej, stanowiącej – jak podkreślił moderator – jedno z najbardziej trwałych wyobrażeń współczesnej kultury, wywołało interesujące odpowiedzi i reakcje. W trakcie tej części rozmowy uczestnicy zgodzili się, że nie widać schyłku ery pisma rozumianego jako podstawy organizacji i przechowywania wiedzy, ani książki drukowanej. Rozwój nowych technologii nie oznacza wyparcia dotychczasowych form komunikacji, lecz prowadzi do ich wzajemnego współistnienia i postępu wielomedialności. Książka pozostaje nie tylko ważnym elementem obiegu wiedzy, lecz także kluczową praktyką kulturową i społeczną.
Istotnym aspektem rozważań była kwestia rzeczywistego wymiaru rewolucji związanej ze sztuczną inteligencją, a punktem wyjścia stał się coraz częściej dyskutowany problem autorstwa oraz, jak ujął to moderator: „funkcjonowania w przestrzeni niepewności dotyczącej tego, kto rzeczywiście jest autorem tekstu, idei lub rozwiązania”. Poruszono wątki odpowiedzialności za tekst oraz jego integralności, czyli zagadnienia niezwykle istotne w pracach naukowych. W rozmowie wielokrotnie nawiązywano do kwestii granic etycznego wykorzystywania AI, zarówno w odniesieniu do obecnych zastosowań, jak i przyszłych kierunków rozwoju tej technologii. Marlena Roszkiewicz uwydatniła wyzwanie, przed którym stoi współczesny redaktor – autor nie może stać się jedynie operatorem narzędzi AI, a redaktor powinien być obecnie bardziej nieufny niż dawniej, ponieważ oprócz potknięć autora napotyka często halucynacje sztucznej inteligencji. Joanna Rękas opowiedziała, w jaki sposób z perspektywy naukowej i dydaktycznej stara się wykorzystywać zupełnie nowe możliwości narzędzi AI etycznie, działając jednocześnie kreatywnie, nieszablonowo oraz holistycznie. Ewa Chamczyk zaznaczyła, jak ważne jest, aby o rynku wydawniczym, zwłaszcza o książce naukowej, rozmawiać z perspektywy naukowca, redakcji, wydawcy i technologii. Połączenie tych punktów widzenia zdarza się rzadko, a właśnie z takich konfrontacji powstają dobre pomysły – dzięki rozmowie z redakcją zaczęła tworzyć narzędzie, które miałoby identyfikować tzw. frankensteinowskie cytowania, które są nieprawdziwymi odniesieniami literaturowymi wygenerowanymi z fragmentów rzeczywistych opisów bibliograficznych.
Spotkanie nie przyniosło gotowych odpowiedzi, ale pokazało zgodność panelistów co do tego, że przyszłość książki i komunikacji naukowej będzie zależała od chęci odpowiedzialnego, krytycznego korzystania z nowych możliwości, oraz, jak podsumował moderator, od tego, w jaki sposób i w jakim stopniu będziemy współtworzyć nowe praktyki uczestnictwa w kulturze, której częścią jest sztuczna inteligencja. Do tego zaś niezbędna jest właściwa edukacja. W tym procesie szczególną rolę będą miały do odegrania biblioteki i wydawcy wspierający rozwój kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w coraz bardziej złożonym środowisku informacyjnym.
BIO:
moderator: dr Łukasz Cybulski – filolog i edytor naukowy, adiunkt w Zakładzie Nauk Pomocniczych i Edytorstwa na UAM. Współpracuje z Pracownią Średniowiecza IBL PAN oraz Pracownią Badań nad Procesem Twórczym UJ. Sekretarz redakcji Biblioteki Pisarzów Polskich i Bielańskiej Biblioteki Staropolskiej. Zainteresowania naukowe: teoria i praktyka edytorstwa naukowego, dawna kultura rękopisu, genetyka tekstów dawnych. Ważniejsze publikacje: Krytyka tekstu na rozdrożach. Anglo-amerykańska teoria edytorstwa naukowego w drugiej połowie XX wieku, Warszawa 2017; przekład naukowy rozprawy J. Bryanta, Płynny tekst. Teoria zmienności tekstów i edytorstwa w dobie książki i ekranu, Warszawa, Wydawnictwo IBL PAN, 2020; Genetyka tekstów dawnych, czyli nowe perspektywy w badaniu starych problemów dawnej kultury rękopisu, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2025, nr 49.
dr Ewa Chamczyk – Tact, doradczyni i trenerka AI). Wcześniej VP of Product oraz Co-founder & Head of AI Books w CampusAI, współtwórczyni „hAI Magazine” – pierwszego w Polsce czasopisma o sztucznej inteligencji. Łączy wieloletnie doświadczenie z branży kulturalnej z nowymi technologiami, zajmując się zastosowaniami sztucznej inteligencji w wydawnictwie i edukacji. Pracowała w czołowych instytucjach, m.in. Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina, Filharmonii Narodowej i NASK. Doktor nauk o kulturze i sztuce Uniwersytetu Warszawskiego, absolwentka studiów podyplomowych Biznes.AI na Akademii Leona Koźmińskiego i Zarządzania Kulturą na Polskiej Akademii Nauk. Jako laureatka Fulbright Junior Research Award odbyła staż badawczy na Columbia University w Nowym Jorku. Członkini Grupy Roboczej ds. Sztucznej Inteligencji przy Ministerstwie Cyfryzacji. Wyróżniona w rankingu Strong Women in Tech 2025. Z pasją dzieli się wiedzą, łącząc teorię z praktyką w projektach z pogranicza kultury i technologii. Prywatnie miłośniczka muzyki i tańców swingowych.
prof. UAM dr hab. Joanna Rękas – filolożka, serbistka i kroatystka, folklorystka, teolożka prawosławna, menadżerka projektów badawczych, słuchaczka studiów podyplomowych MBA Zarządzanie Szkolnictwem Wyższym. Zainteresowana naukowe skupione są na teorii folkloru, folklorze Słowian Południowych, w szczególności obrzędowościach cyklu życiowego jednostki i cyklu kalendarzowego, rytuałach słownych obciążonych funkcją magiczną oraz narracyjnych, jak i na problematyce teologicznej, zwłaszcza z zakresu soteriologii, woli i wolności.
Marlena Roszkiewicz – redaktorka z ponad 20-letnim doświadczeniem w opracowywaniu i przygotowywaniu do druku publikacji, przede wszystkim naukowych. Od wielu lat związana z wydawnictwami akademickimi. Aktualnie zatrudniona w Wydawnictwie Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Prowadziła zajęcia dla studentów specjalności wydawniczej na filologii polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, m.in. z zakresu adiustacji tekstu i opracowania redakcyjnego publikacji. W ostatnim czasie poszerza kompetencje związane z przygotowywaniem publikacji dostępnych cyfrowo.
Media społecznościowe XXX PPKN:
https://www.facebook.com/reel/1543263680482754
Za nami XXX... - Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu | Facebook
https://www.facebook.com/BibliotekaUniwersyteckawPoznaniu/
https://www.facebook.com/reel/901168703014793 nagranie