Aktywne spędzanie czasu w naturze poprawia nasze zdrowie fizyczne i psychiczne, a kontakt z drugim człowiekiem sprzyja rozwojowi relacji społecznych. Jeśli realizujemy je pod kierunkiem „czułego przewodnika” – rehabilitanta społecznego lub specjalisty terapii opartej na naturze, który wie, jak i po co wchodzimy w kontakt z naturą oraz potrafi połączyć aktywność fizyczną z wiedzą o przyrodzie i zdrowiu – otrzymujemy skuteczną prozdrowotną interwencję realizowaną na świeżym powietrzu. Najlepiej, gdy odbywa się ona w przyrodzie najbliższej miejscu zamieszkania – w swojszczyźnie. Medycyna środowiskowa, rehabilitacja społeczna z gerontologią czy cyberbezpieczeństwo danych medycznych mogą stać się nowymi, perspektywicznymi kierunkami rozwoju Nadnoteckiego Instytutu UAM w Pile.
Corocznie zapraszamy mieszkańców północnej Wielkopolski na „Moczary”, „Wiosenną Wycieczkę Uniwersytecką” czy „Noc w Lesie” – wspólne zdrowotno-edukacyjne wędrowanie przez krajobrazy leśne i jeziorne okolic Piły. „Moczary” przyciągają nawet 180 osób, które czują potrzebę weekendowego wspólnego wyjścia w naturę. Pierwotnie (poczynając od 2019 r.) wydarzenie to było społeczną promocją wiedzy o potrzebie retencji wody w krajobrazie, bo prowadziliśmy na UAM w Pile kierunki ochrona środowiska i gospodarka wodna. W ostatnich trzech latach „Moczary” silnie uwzględniają aspekty prozdrowotne i promują aktywność fizyczną na świeżym powietrzu, połączoną z outdoor education. Dlatego organizujemy je na początku marca, kiedy to obchodzimy Światowy Dzień Dzikiej Przyrody i Światowy Dzień Walki z Otyłością. Z kolei w kwietniu, kiedy robi się cieplej, zapraszamy mieszkańców północnej Wielkopolski na „Wiosenną Wycieczkę Uniwersytecką”, a w maju na „Noc w Lesie” – wieczorno-nocne wędrowanie po lesie w celu poznawania co roku innej grupy organizmów.
Dlaczego mieszkańcy północnej Wielkopolski chcą w nich uczestniczyć?
Bo chcą poznać swojszczyznę i być z przewodnikiem w naturze! Swojszczyzna jest wszystkim tym, co bliskie, typowe dla naszego lokalnego środowiska życia. Etymologia tego słowa wskazuje, że odnosiło się ono zawsze do swojskich tradycji i obyczajów, najbliższego otoczenia życia, tego, co było najlepiej nam znane. We współczesnym zabieganym świecie, pełnym braku czasu i nadmiaru bodźców – swojszczyzna przestaje być znana! Przestajemy ją rozumieć i w niej być. Dlatego w Nadnoteckim Instytucie UAM w Pile skupiliśmy się na tym, by swojszczyzna była lepiej rozumiana i stała się pretekstem do wszelakiej aktywności fizycznej – poczynając od szkoły i jej bezpośredniego otoczenia, które powinno być ważnym tematem edukacji międzyprzedmiotowej, w tym edukacji zdrowotnej, po budowanie tożsamości regionalnej opartej na wiedzy o środowisku i aktywności prozdrowotnej. Zajęcia tego rodzaju wpisują się również w terapię przygodą (adventure therapy), w ramach której aktywność na świeżym powietrzu prowadzi do rozwoju osobistego i społecznego. Na bazie tych wszystkich doświadczeń powstały w NIUAM w Pile Pedagogiczny Uniwersytet Drugiego Wieku, wspierający nauczycieli, oraz, wspierający umiejętności realizacji projektów zespołowych i kompetencje miękkie młodzieży, Uniwersytet Wsparcia Kompetencyjnego Młodzieży.
Każdy słyszał o „kąpielach leśnych” (shinrin-yoku) – czyli japońskiej sztuce czerpania siły do życia ze świadomego i uważnego dla ciała i ducha przebywania w lesie. Wielu zna ideę „one health” – jednego, czyli wspólnego zdrowia – ścisłych relacji pomiędzy zdrowiem człowieka, zwierząt i roślin żyjących w jednym środowisku. Zdrowie człowieka jest pochodną stanu (zdrowia) środowiska życia! Tu dotykamy badań naukowych prowadzonych właśnie w nurcie one health, ale też blue health (pozytywnego wpływu aktywnego kontaktu z wodą lub terenami wodnymi na zdrowie człowieka) czy forest health (lasoterapii). Zależności te potwierdza wiele współczesnych badań, a liczba opublikowanych artykułów w okresie po pandemii COVID-19 wzrosła lawinowo. Prowadzi to do powstawania centrów badawczych One Health w ramach uniwersyteckich jednostek medycznych i zdrowia publicznego.
Wielu z nas obejrzało film „Ołowiane dzieci” (2026, reż. Maciej Pieprzyca), mówiący o skutkach zanieczyszczenia środowiska ołowiem w Katowicach-Szopienicach na Śląsku w latach siedemdziesiątych XX w. Ołowica prowadziła wówczas nawet do śmierci dzieci. Tego typu aspektami zajmuje się zdrowie środowiskowe – dziedzina zdrowia publicznego badająca negatywny wpływ czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych na organizm człowieka oraz opisująca przeciwdziałania zagrożeniom płynącym ze środowiska. Zatem powiązanie środowiska ze zdrowiem jest wielorakie, ale jedno jest pewne – gdy środowisko jest zdrowe, człowiek jest zdrowszy!
Bazując na wcześniej realizowanych w instytucie środowiskowych kierunkach studiów i prowadzonych badaniach funkcjonowania ekosystemów wodnych, leśnych czy miejskich, posiadamy doświadczenie, dzięki któremu możemy rozwijać nauki o zdrowiu. Jedną z propozycji nowych kierunków studiów może być zdrowie środowiskowe i terapie oparte na naturze (lub medycyna środowiskowa, klimat i strategie prewencji). Taki unikalny kierunek studiów przygotowywałby specjalistów z zakresu epidemiologii i higieny, ocen oddziaływania na środowisko czynników wpływających, także negatywnie, na zdrowie, ale byłby również uniwersytecką odpowiedzią na dynamicznie rozwijający się nurt terapii opartej na naturze. Żadna z uczelni medycznych w Polsce nie kształci w zakresie negatywnych i pozytywnych wpływów stanu środowiska na zdrowie. (Gdański Uniwersytet Medyczny prowadzi kierunek zdrowie środowiskowe, a Śląski Uniwersytet Medyczny – specjalność zdrowie środowiskowe na kierunku zdrowie publiczne oraz kierunek ochrona klimatu i zarządzanie ryzykiem zdrowotnym).
Funkcjonowanie przy naszym instytucie ogrodu społecznego i pasieki edukacyjnej z domkiem do apiinhalacji daje podstawy do praktycznego stosowania hortiterapii – wykorzystywania pracy w ogrodzie i kontaktu z roślinami do poprawy kondycji psychicznej i fizycznej. Hortiterapia stosowana jest z powodzeniem u seniorów, dzieci i osób z niepełnosprawnościami. Elementy ogrodoterapii wykorzystywaliśmy we wspieraniu studentów w czasie zajęć z okazji Dnia Zdrowia Psychicznego na UAM, w zajęciach z seniorami czy młodzieżą ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Pile.
W ramach powyższych doświadczeń, a ponadto naszego aktywnego 10-letniego udziału w powstaniu i funkcjonowaniu pływającej Bazy Rehabilitacji Nurkowej na jeziorze Płotki w Pile, (UAM podpisał porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Krok po Kroku HSA), przeprowadziliśmy wiele projektów rehabilitacji społecznej. Taka rehabilitacja, realizowana m.in. na podstawie grantów na innowacje społeczne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu, przynosi udokumentowane efekty włączenia społecznego i aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Daje to podstawy do rozwoju kolejnego kierunku studiów z zakresu nauk o zdrowiu – rehabilitacji społecznej z gerontologią, odnoszącego się do wsparcia osób z niepełnosprawnościami oraz opieką nad osobami starszymi. Taki kierunek studiów jest niezwykle potrzebny w starzejącym się społeczeństwie.
Ponadto istniejący w naszym instytucie kierunek studiów inżynierskich technologie informatyczne możemy zmienić w kierunek informatyczny ściśle związany z naukami o zdrowiu. Wrażliwość i ogrom zbiorów danych medycznych to potrzeba kierunku studiów informatycznych dotyczących cyberbezpieczeństwa i analizy danych medycznych. Kierunek ten możemy rozwijać przy wsparciu zarysowującej się współpracy z kadrą Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej – Państwowym Instytutem Badawczym (NASK).
Nadnotecki Instytut UAM w Pile, bazując na swoim potencjale, realizuje profilaktykę zdrowia publicznego i może tworzyć kierunki studiów w zakresie medycyny środowiskowej, wpływu środowiska i klimatu na zdrowie, rehabilitacji społecznej z gerontologią oraz cyberbezpieczeństwa danych medycznych. W ten sposób możemy rozwijać nauki o zdrowiu – które towarzyszą kierunkowi lekarskiemu na każdej uczelni medycznej.
Czytaj też: UAM otwiera kierunek lekarski w Pile