We wrześniu Poznań na kilka dni stał się jednym z najważniejszych ośrodków badań nad wielojęzycznością. Na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyła się 14. Międzynarodowa Konferencja na temat Przyswajania Trzeciego Języka i Wielojęzyczności (The 14th International Conference on Third Language Acquisition and Multilingualism, IAM L3 2026). Wydarzenie zostało wspólnie zorganizowane przez Wydział Anglistyki oraz Wydział Neofilologii UAM. Dzień wcześniej, 2 września, konferencję poprzedziły warsztaty przeznaczone dla doktorantów. W konferencji brało udział ponad 120 osób reprezentujących 25 krajów.
Choć większość z nas na co dzień posługuje się pojęciami „język ojczysty” i „język obcy”, rzeczywistość językowa współczesnego świata jest znacznie bardziej złożona. Coraz więcej osób funkcjonuje w dwóch, trzech lub większej liczbie języków – z powodu migracji, edukacji, życia zawodowego, relacji rodzinnych czy po prostu własnych wyborów. Dla naukowców i naukowczyń rodzi to szereg fascynujących pytań; Co dzieje się w umyśle, kiedy znamy już dwa języki i zaczynamy uczyć się kolejnego? Czy nowy język czerpie przede wszystkim z języka ojczystego, czy także z innych znanych nam języków? Czy języki mogą się wzajemnie wspierać, ale też ze sobą konkurować? I wreszcie – czy uczenie się kolejnych języków może zmieniać sposób, w jaki przetwarzamy język, postrzegamy świat i organizujemy wiedzę?
Właśnie tym zagadnieniom poświęcona jest seria konferencji IAM L3, skupiająca badaczy i badaczki nabywania trzeciego i kolejnych języków oraz szerzej rozumianej wielojęzyczności, działających w międzynarodowym stowarzyszeniu International Association of Multilingualism. Poznańska, czternasta już edycja konferencji, pokazała przy tym, jak interdyscyplinarna stała się dziś ta dziedzina. W programie znalazły się sesje dotyczące między innymi psycholingwistyki i przetwarzania języka, składni i morfoskładni, fonetyki i fonologii, pragmatyki, różnic indywidualnych, socjolingwistyki, różnorodności językowej oraz dydaktyki języków.
Ta różnorodność była widoczna również w samych badaniach prezentowanych podczas konferencji. Dyskutowano między innymi o tym, jak wcześniej poznane języki wpływają na uczenie się kolejnego, jak osoby wielojęzyczne rozpoznają i produkują słowa, dźwięki oraz struktury gramatyczne, jak mózg radzi sobie z jednoczesną aktywacją kilku języków, czy jak wielojęzyczne doświadczenie wiąże się z procesami poznawczymi i różnicami indywidualnymi. Program obejmował siedemdziesiąt referatów w kilku równoległych sesjach tematycznych oraz rozbudowaną sesję posterową.
Centralnym punktem programu były trzy wykłady plenarne wygłoszone przez uznanych ekspertów i ekspertki reprezentujące różne nurty badań nad wielojęzycznością. Prof. Ludovica Serratrice z University of Oxford mówiła o tym, w jaki sposób wraz z rozwojem i doświadczeniem językowym reprezentacje gramatyczne osób dwujęzycznych mogą stopniowo przechodzić od struktur specyficznych dla poszczególnych języków do bardziej zintegrowanego systemu. W swoim wystąpieniu From parallel grammars to shared syntax: a developmental perspective on bilingual representations odwoływała się między innymi do badań nad dwujęzycznością polsko-angielską i mechanizmami współdzielenia reprezentacji składniowych pomiędzy językami.
Prof. Agnieszka Otwinowska-Kasztelanic z Uniwersytetu Warszawskiego w wykładzie Easy words, difficult words, and the multilingual mental lexicon skoncentrowała się z kolei na wielojęzycznym leksykonie mentalnym. Pokazywała, jak podobieństwo słów w różnych językach może pomagać w uczeniu się nowego słownictwa, ale w określonych warunkach może również prowadzić do interferencji i błędów. Jej wystąpienie łączyło wyniki badań psycholingwistycznych z pytaniami o to, jak wiedza zgromadzona w znanych już językach jest wykorzystywana podczas nauki kolejnego.
Trzeci z wykładów plenarnych wygłosił prof. Guillaume Thierry z Bangor University, badacz z obszaru neuronauk poznawczych wykorzystujący w swojej pracy między innymi EEG, okulografię i metody neuroobrazowania. Już sam tytuł jego wystąpienia – If having a second language is like having a second mind, what does having a third language entail? – wskazywał na jedno z najbardziej intrygujących pytań konferencji: skoro język może wpływać na sposób kategoryzowania i interpretowania rzeczywistości, co dzieje się z tym systemem, gdy człowiek zaczyna funkcjonować nie w dwóch, lecz w trzech lub większej liczbie języków?
Istotną częścią wydarzenia było również wsparcie młodych badaczek i badaczy. Jeszcze przed oficjalnym rozpoczęciem konferencji, 2 września, odbyły się warsztaty doktoranckie. Młodzi naukowcy i naukowczynie prezentowali podczas nich swoje projekty dotyczące między innymi przetwarzania słów w trzech językach, transferu fonologicznego, motywacji i emocji w nauce języków czy wpływu trzeciego języka na wcześniej nabyte systemy językowe. Każdemu wystąpieniu towarzyszył wyznaczony wcześniej dyskutant – doświadczony badacz lub badaczka, których zadaniem było szczegółowe odniesienie się do projektu i stworzenie punktu wyjścia do dalszej dyskusji.
Konferencja była także okazją do zaprezentowania badań prowadzonych na UAM. Naukowcy i naukowczynie z UAM występowali zarówno jako autorzy i współautorzy referatów, jak i przewodniczący sesji oraz dyskutanci. W programie znalazły się między innymi poznańskie badania nad wpływem kolejnych języków na przetwarzanie gramatyczne, wielojęzycznością i osobowością, nabywaniem języka polskiego i czeskiego przez ukraińskie dzieci, uczeniem się języka norweskiego czy związkiem między tolerancją wieloznaczności a przetwarzaniem składniowym.
Za organizację wydarzenia odpowiadał zespół w składzie Magdalena Wrembel, Anna Balas, Kamil Długosz, Sylwiusz Żychliński, Jakub Przybył, Zuzanna Cal i Anna Olszewska. Wspólna organizacja konferencji przez Wydział Anglistyki i Wydział Neofilologii była naturalnym odzwierciedleniem samej tematyki wydarzenia – współczesne badania nad wielojęzycznością coraz częściej przekraczają zarówno granice poszczególnych języków, jak i tradycyjnych subdyscyplin językoznawstwa.
Główna część konferencji odbywała się w Collegium Heliodori Święcicki. Oprócz intensywnego programu naukowego znalazł się czas na spotkania i rozmowy mniej formalne – program obejmował między innymi przyjęcie powitalne oraz wspólną kolację konferencyjną.
Wydarzenie odbyło się pod honorowym patronatem JM Rektorki UAM prof. dr hab. Bogumiły Kaniewskiej oraz Prezydenta Miasta Poznania. Wśród sponsorów konferencji znalazły się Szkoła Nauk o Języku i Literaturze UAM jak również czasopismo Frontiers in Language Sciences, INTERLAB oraz wydawnictwa John Benjamins Publishing Company i Multilingual Matters/Channel View Publications.
Przez kilka wrześniowych dni w Collegium Heliodori można było więc usłyszeć nie tylko angielski – język roboczy konferencji – lecz w referatach, badaniach i rozmowach stale obecne były polski, niemiecki, francuski, norweski, duński, portugalski, chiński, tybetański, ukraiński i wiele innych języków. IAM L3 2026 przypomniała w ten sposób, że wielojęzyczność nie jest już wyjątkiem od jednojęzycznej normy, lecz jednym z podstawowych wymiarów współczesnego doświadczenia językowego – i coraz ważniejszym przedmiotem badań nad językiem i ludzkim umysłem. Kolejna edycja konferencji IAM będzie miała miejsce w San Sebastian w 2028 r.
Czytaj też: Łącząc neuronaukę i językoznawstwo