Dziś w Auli Lubrańskiego Collegium Minus odbyła się uroczystość odnowienia doktoratu prof. Janusza Skoczylasa z Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych. Poniżej publikujemy rozdział z publikacji wydanej z okazji jubileuszu.
Zachęcamy również do zapoznania się z wywiadem, który prof. Skoczylas udzielił przy okazji publikacji książki „Kamienny Poznań. O skałach, które tworzą miasto”
„Granice? Nigdy żadnej nie widziałem, ale słyszałem, że istnieją w umysłach niektórych ludzi”
Thor Heyerdahl
Słowa autorstwa Thora Heyerdahla, słynnego geografa i archeologa, mogłyby być myślą przewodnią dorobku naukowego prof. dr. hab. Janusza Skoczylasa, którego praca udowadnia, że nauce nie należy stawiać granic. Przez niemal 50 lat swojej działalności naukowej pracował on nad rozwojem badań interdyscyplinarnych w zakresie geologii i archeologii. Jego szerokie zainteresowania badawcze obejmują petrografię, historię geologii i górnictwa oraz geologię regionalną świata i Polski. Szczególne miejsce w jego badaniach zajmuje historia eksploatacji, obróbki i użytkowania surowców skalnych przez człowieka (materiał budowlany i obiekty użytkowe), począwszy od paleolitu po średniowiecze. Jest on uważany za jednego z prekursorów badań petroarcheologicznych (archeometrycznych) w Polsce.
Pierwsze licealne lekcje geografii rozwinęły w Profesorze pasję do geologii. Naturalnym jej rozwinięciem było uzyskanie tytułu magistra geologii (1970 rok) na Uniwersytecie Wrocławskim, a następnie praca doktorska (1974 rok) pod tytułem „Rozwój tektoniki północno-zachodniej części monokliny przedsudeckiej”, obroniona na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Od początku lat 70. XX wieku prof. Janusz Skoczylas związany jest z Katedrą Geologii UAM. Jednak losy jego kariery naukowej potoczyły się w sposób nieoczywisty, jak na ówczesne czasy. Do rozwinięcia zainteresowania archeologią w młodym naukowcu przyczyniła się koleżanka z lat szkolnych, Mirosława Szulc. Dzięki jej inicjatywie obecny Profesor w trakcie towarzyskich spotkań młodych naukowców nawiązał znajomość z dr. Andrzejem Prinke z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Przyjacielskie spotkania i dyskusje przerodziły się we wspólną pracę. Razem stworzyli podwaliny nowatorskich badań petroarcheologicznych nad narzędziami neolitycznymi z obszaru Polski.
Rok 1972 był punktem zwrotnym w karierze Profesora. Z inicjatywy dr Zofii Walkiewicz ówczesny mgr Janusz Skoczylas wziął po raz pierwszy udział w badaniach wykopaliskowych polskiej misji archeologicznej w rzymskim Novae (Bułgaria), kierowanych przez prof. dr. hab. Stefana Parnickiego-Pudełko (później dr. Andrzeja Biernackiego). Współpraca między doświadczonym, szanowanym archeologiem, o uznanym dorobku naukowym a młodym geologiem ukształtowała jego podejście do badań łączących te dwie, wydawałoby się skrajne, dyscypliny. O nowości tego typu prac w polskiej archeologii i obawach z nich wynikających może świadczyć żartobliwe powiedzenie: „Nic na siłę, wszystko młotkiem”, które miało dotyczyć badań geologicznych na stanowisku archeologicznym w Novae. Profesor przez lata swej pracy zdołał zmienić świadomość archeologów w tym zakresie.
Ciężka praca w terenie, słoneczny klimat, dobre wino i jedzenie sprzyjały towarzysko-naukowym wymianom myśli i zawieraniu nowych znajomości, między innymi z prof. dr. hab. Stanisławem Medekszą z Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej. To z nim w latach późniejszych prof. Janusz Skoczylas miał przyjemność pracować w hellenistyczno-rzymskim mieście Marina el-Alamein w Egipcie. Ponadto brał udział w międzynarodowych ekspedycjach archeologicznych w rzymskim Krivina Iatrus (Bułgaria) oraz w hellenistyczno-rzymskim Chersonezie Taurydzkim (Ukraina).
W 1982 roku ówczesny dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Andrzej Kaszubkiewicz, stworzył grupę badawczą zrzeszającą zarówno archeologów, architektów, jak i przyrodników (m.in. gleboznawców, biologów, geografów), w tym prof. Janusza Skoczylasa jako geologa. Skupiała się ona na interdyscyplinarnych badaniach wczesnośredniowiecznego Ostrowa Lednickiego. Ponadto w latach 1988–1989, jeszcze jako doktor, Janusz Skoczylas zdobywał doświadczenie jako geolog naftowy, pracując w Zielonogórskim Zakładzie Górnictwa Nafty i Gazu.
Przełomowym momentem w karierze dr. Janusza Skoczylasa była praca z 1990 roku pod tytułem „Użytkowanie surowców skalnych we wczesnym średniowieczu w północno-zachodniej Polsce”, dzięki której uzyskał on stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie archeologii.
Dzięki licznym badaniom na arenie międzynarodowej oraz w Polsce, m.in. na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, w Gnieźnie, Łeknie czy Wolinie, jest uznawany za eksperta w zakresie surowców skalnych. Ta ugruntowana opinia przyczyniła się do wyboru w 1980 roku do grona Międzynarodowego Komitetu Badań Petroarcheologicznych w Europie.
Stanisławem Kurnatowskim, prof. dr. hab. Andrzejem Wyrwą, prof. dr. hab. Alfredem Majerowiczem, prof. dr. hab. Andrzejem Grodzickim, prof. dr. hab. Michałem Sachanbińskim, prof. dr. hab. Ryszardem Kryzą, prof. dr. hab. inż. Rafałem Czernerem, dr. hab. Piotrem Chachlikowskim, dr Grażyną Bąkowską-Czerner, dr. Andrzejem Biernackim, dr Elżbietą i Eugeniuszem Foltynami, dr Katarzyną Gralą, Henrykiem Walendowskim, Leonardem Jochemczykiem, oraz wieloma innymi badaczami. Współpracował także z licznymi instytucjami, w tym z Muzeum Archeologicznym w Poznaniu, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Muzeum Narodowym w Szczecinie. Wyrazem tej współpracy jest ponad 140 opracowań naukowych.
Szczególne miejsce w dorobku Profesora zajmuje również historia nauki. Pisał on też prace z zakresu ochrony przyrody nieożywionej. Ten szeroki wachlarz podjętych badań stał się podstawą do nadania mu 26 stycznia 1999 roku przez prezydenta RP, Aleksandra Kwaśniewskiego, nominacji profesorskiej.
Od początku swojej kariery naukowej Profesor prowadził także działalność dydaktyczną na kierunkach geologia, geografia, turystyka i rekreacja oraz ochrona środowiska na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku, Państwowej Wyższej Szkole im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie. Najlepszym świadectwem jego pracy naukowo-dydaktycznej jest grono wypromowanych uczniów: 6 doktorów i ponad 190 magistrów. Wielu z nich prowadzi badania w zakresie petroarcheologii i archeometrii. Dotyczą one między innymi zagadnień charakterystyki i proweniencji surowców skalnych w materiale budowlanym i obiektach użytkowych, charakterystyki i datowania zapraw murarskich oraz proweniencji ceramiki.
Profesor w ciągu niemal 50-ciu lat pracy opublikował ponad 430 prac naukowych i 2 podręczniki. Wygłosił również ponad 240 odczytów i referatów w kraju i za granicą.
Pod redakcją prof. Janusza Skoczylasa ukazało się 15 tomów „Streszczeń referatów” wydanych przez Poznański Oddział Polskiego Towarzystwa Geologicznego i Instytut Geologii UAM. Ponadto należy on do komitetów redakcyjnych i rad programowych czasopism:
– „Studia Lednickie” (od 2008),
– „Świat Kamienia” (od 2008),
– „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią. Seria A. Geografia Fizyczna” (od 2012),
– „Scripta Comeniana Lesnensia” (od 2012).
Profesor w latach 2002–2008 pełnił funkcję prodziekana, w latach 1999–2002 i 2008–2012 był wicedyrektorem Instytutu Geologii UAM, w latach 2006–2018 kierownikiem Zakładu Geologii Dynamicznej i Regionalnej w Instytucie Geologii UAM. Działalność organizacyjną prowadził także w Wyższej Szkole Zawodowej w Lesznie, jako dyrektor Instytutu Turystyki w latach 2008–2013 oraz członek senatu tejże uczelni w latach 2008–2013 i ponownie od 2016 roku. Od 2011 roku jest również Honorowym Rektorem Uniwersytetu Trzeciego Wieku w gminie Miedzichowo (koło Nowego Tomyśla).
Jest także członkiem wielu organizacji na szczeblu krajowym i międzynarodowym:
– Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Geologicznego (1997–2003), przewodniczący Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Geologicznego (1991–2017), wiceprzewodniczący sekcji sozologicznej PTG (1991–2003),
– Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (od 1976),
– Stowarzyszenia Archeologów Polskich (od 1991),
– Poznańskiego Towarzystwa Prehistorycznego (od 1991),
– Komisji Badań Czwartorzędu PAN (od 1991),
– Komisji Źródłoznawczej Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych (1991–1995),
– Komisji Ochrony Przyrody Nieożywionej przy Radzie Ochrony Przyrody (1991–1995),
– Komitetu Nauk Geologicznych PAN (2011–2015),
– Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN (od 2015),
– Międzynarodowego Komitetu Badań Petroarcheologicznych w Europie (1980–2001),
– INHIGEO – International Commission on the History of Geological Sciences w ramach International Union of Geological Sciences (od 1996),
– Litewskiego Towarzystwa Przyrodników (Lietuvos Gamtos Draugija – od 1999).
Należy dodać, że z Poznańskim Oddziałem Polskiego Towarzystwa Geologicznego Profesor jest związany od początku jego istnienia. To prof. Skoczylas, jeszcze jako magister, wraz z prof. Grocholskim podjęli starania o utworzenie oddziału przy Uniwersytecie w Poznaniu.
Szczególne zasługi Profesora dla badań nad historią nauk geologicznych zostały wyróżnione poprzez przyznanie mu w roku 2018 honorowego członkostwa w International Commission on the History of Geological Science w ramach International Union of Geological Science (INHIGEO).
W Dzień Górnika, czyli w tradycyjną Barbórkę w 2003 roku, prof. Janusz Skoczylas został mianowany generalnym dyrektorem górniczym III stopnia. W 2006 roku Profesorowi przyznano Honorowy Kordzik Górniczy. Należy dodać, że został on także wyróżniony nagrodą zespołową Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego oraz 10 nagrodami Rektora UAM.
Dzięki inicjatywie prof. Janusza Skoczylasa i jego współpracy z Henrykiem Walendowskim utworzone zostało Lapidarium przy Instytucie Geologii UAM skupiające liczne eksponaty kamienne.
Profesor jest znany z zamiłowania do turystyki oraz poznawania miejsc i kultur. Pokłosiem licznych podróży są artykuły popularnonaukowe, które prezentują wykorzystanie kamienia w codziennym życiu na całym świecie.
Z okazji wspaniałego Jubileuszu dziękujemy za okazywane wsparcie, życzliwość i inspirację oraz życzymy Panu Profesorowi wielu sił twórczych i dalszych sukcesów naukowych.