W Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu od 21 marca 2026 roku prezentowana będzie wystawa czasowa „AI – Algorytmy Iluzji”, poświęcona krytycznej refleksji nad sztuczną inteligencją i jej wpływem na współczesną kulturę, społeczeństwo oraz systemy władzy. W przygotowanie ekspozycji oraz programu towarzyszącego wyjątkowo silnie włączyli się pracownicy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – zarówno jako kuratorki, konsultanci, prelegenci, jak i dostawcy materiałów archiwalnych i muzealnych.
Koncepcję wystawy współtworzą naukowczynie z Instytutu Kulturoznawstwa UAM, Sylwia Szykowna i Aleksandra Kosior, pełniące rolę kuratorek ekspozycji. Ich perspektywa badawcza i doświadczenie w analizie kultury cyfrowej nadały wystawie krytyczny, interdyscyplinarny charakter.
Kuratorki podkreślają podwójny wymiar tytułu – „algorytmów”, jako technicznego fundamentu współczesnych systemów informatycznych, oraz „iluzji”, które opisują sposób funkcjonowania sztucznej inteligencji w wyobraźni społecznej. W ich ujęciu AI działa niczym „czarna skrzynka” – system obiecujący spektakularne efekty, lecz skrywający sieć instrukcji, danych i struktur władzy.
Bogaty program wydarzeń towarzyszących wystawie powstał w dużej mierze dzięki zaangażowaniu przedstawicieli różnych jednostek UAM, reprezentujących odmienne dziedziny wiedzy.
Spotkania, wykłady i wydarzenia:
- prof. Duczmal‑Czernikiewicz z Muzeum Ziemi UAM poprowadzi spotkanie poświęcone materialnym podstawom technologii – od surowców po infrastrukturę energetyczną, ukazując AI jako system zakorzeniony w środowiskowych procesach i zasobach naturalnych.
- Podczas Nocy Muzeów wystąpi dr Bartosz Naskręcki z Wydziału Matematyki i Informatyki UAM, przedstawiając matematyczne mechanizmy stojące za algorytmami oraz ich społeczne konsekwencje.
- dr Filip Biały z Collegium Polonicum poprowadzi spotkanie poświęcone animacji i wizualności, ukazując, w jaki sposób obrazy i narracje oparte na algorytmach wpływają na kulturę współczesną.
- Nad materiałami edukacyjnymi, w tym lekcjami związanymi z wystawą, pracował dr Jakub Alejski z Katedry Teatru i Mediów Interaktywnych, konsultując rozwiązania z zakresu interaktywnych form przekazu i edukacji medialnej.
Znaczący wkład w przygotowanie materialnej części ekspozycji wniosły jednostki UAM, wypożyczając obiekty oraz wspierając aranżację przestrzeni wystawienniczej. Wśród instytucji, których zbiory zobaczy publiczność, znajdują się:
- Biblioteka UAM
- Muzeum Ziemi UAM
- Zbiory Przyrodnicze UAM
- Archiwum UAM
Materiały te stanowią integralny element narracji o materialności sztucznej inteligencji – jej historycznych kontekstach, zasobach oraz instytucjonalnym zapleczu.
O wystawie „AI – Algorytmy Iluzji”
Wystawa prezentuje prace artystów i artystek zajmujących się krytyczną analizą technologii, m.in. Trevora Paglena, Agnieszki Kurant, Anny Ridler czy Przemysława Jasielskiego. Zamiast generatywnych obrazów stworzonych przez AI, ekspozycja koncentruje się na jej infrastrukturze i konsekwencjach: centrach danych, kablach podmorskich, pracy ludzkiej, wydobywanych minerałach oraz systemach nadzoru.
Ważne miejsce w narracji zajmują również „kapsuły czasu” – archiwalne dokumenty zestawione ze współczesnymi realizacjami, ukazujące historyczne ciągłości w myśleniu o automatyzacji, obliczeniach i technologii.
Wystawy i wydarzenia dodatkowe
W Holu Wielkim CK ZAMEK od 31 marca do 31 maja prezentowana będzie wystawa towarzysząca „Retro‑Elektro. Uniwersum Lema według Mroza”, rozwijająca literacko‑technologiczne konteksty refleksji nad sztuczną inteligencją.
Program wydarzeń towarzyszących obejmie również:
- oprowadzania kuratorskie,
- warsztaty,
- spotkania z artystami i badaczami,
- wydarzenia adresowane do różnych grup wiekowych i edukacyjnych.
Informacje organizacyjne
„AI – Algorytmy Iluzji”
Wystawa czasowa w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu
21 marca – 12 lipca 2026
Kuratorki: Sylwia Szykowna, Aleksandra Kosior