Gościnią kolejnego wykładu w ramach Szkoły Nestorów Nauki będzie prof. dr hab. Zofia Szweykowska - Kulińska z Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Temat wykładu: „Buszujący w zbożu: w pogoni za małymi cząsteczkami RNA o wielkich zadaniach”.
Spotkanie odbędzie się 20 maja 2026 o godzinie 17:30, w Sali Lubrańskiego.
Zapraszamy również do dołączenia do spotkania online: https://www.youtube.com/live/5RfeTyiBV30
O wykładzie:
MikroRNA są małymi cząsteczkami RNA, które pełnią kluczową rolę w regulacji ekspresji genów. MikroRNA kontrolują poziom docelowych mRNA: hamują translację lub prowadzą do degradacji mRNA. Rozpoznanie mikroRNA – mRNA zachodzi na drodze komplementarności sekwencji nukleotydowej tych dwóch cząsteczek.
Roślinne mikroRNA kontrolują prawidłowy rozwój i odpowiedź na zmiany środowiskowe. Znamy szereg mikroRNA, które regulują odpowiedź rośliny na niedobór wody, na wysoką temperaturę, na zasolenie, a także na obecność metali ciężkich w glebie.
Poprzez poznanie mechanizmów działania mikroRNA, możemy modulować poziom wybranych mikroRNA i ich docelowych mRNA, a tym samym wpływać na odpowiedź rośliny na zmiany środowiskowe. W kolejnym kroku możemy kreować strategie uzyskiwania odmian roślin użytkowych lepiej dostosowanych do zmieniających się warunków klimatycznych.
Oprócz wykorzystania naturalnych mikroRNA można stosować strategię tzw. sztucznych mikroRNA, czyli cząsteczek zaprojektowanych na konkretny mRNA (który w naturze nie jest kontrolowany przez mikroRNA), i poszerzyć możliwości otrzymywania roślin lepiej dostosowanych do zmieniających się warunków zewnętrznych.
Podczas wykładu omówione zostaną przykłady poznania mechanizmów kontrolujących krzewienie jęczmienia w warunkach stresu wysokiej temperatury, jego odpowiedź na suszę, a także zastosowania sztucznych mikroRNA celem uzyskania roślin ziemniaka lepiej znoszących niedobór wody.
O Autorce:
Zofia Szweykowska-Kulińska Zakład Ekspresji Genów, Instytut Biologii Molekularnej i Biotechnologii, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, profesor zwyczajny.
Zainteresowania badawcze: metabolizm RNA u roślin: dojrzewanie RNA, biogeneza i funkcje mikroRNA, splicing pre-mRNA, odpowiedź i adaptacja roślin na stresy abiotyczne i biotyczne, biotechnologia roślin, ewolucja molekularna.
Doświadczenie badawcze: 1988–1990 – Uniwersytet w Würzburgu, Würzburg, Niemcy, stypendium Fundacji Alexandra von Humboldta oraz Deutsche Forschungsgemeinschaft 1996 – CNRS, Gif-sur-Yvette, Francja, staż podoktorski finansowany ze stypendium EMBO 2006 – John Innes Institute, The Sainsbury Laboratory, Norwich, Wielka Brytania, doświadczony badacz, projekt UE FUNGEN
Członkostwa i ważniejsze funkcje: Członek Polskiej Akademii Nauk, EMBO (Europejska Organizacja Biologii Molekularnej), Academia Europaea, Rada Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (od 2024), Centralna Komisja do spraw stopni i tytułów naukowych (2011 – 2021), Rada Doskonałości Naukowej (2021–2024), dyrektor Instytutu Biologii Molekularnej i Biotechnologii na wydziale Biologii UAM (2001 – 2019), wiceprzewodnicząca Rady Kuratorów Wydziału II PAN, wieloletnia przewodnicząca Rady Naukowej Instytutu Genetyki Roślin PAN.
Publikacje: Autorka ponad 120 publikacji, w tym m.in. w czasopismach: Nature Plants, PNAS, EMBO Journal, EMBO Reports, Nucleic Acids Research, Plant Biotechnology Journal, New Phytologist, Plant Physiology, Trends in Plant Science.